कृत्रिमबुद्धिः जलवायुविनिमयस्य, अपशिष्टव्यवस्थापनस्य च सततविकासस्य च वार्तासु स्वस्थानं प्राप्नोति। किं तु एषा प्रविधिः केवलं डिजिटलकमण्डले वियोजयित्वा किं भेदं कर्तुं शक्नोति? एषा प्रश्नः ३० सेप्टेम्बर् २०२६ तमे, टॉलीगञ्ज् क्लब्, कोलकत्तायां द इंडिया एक्स्प्रेस् ग्रुपेन आयोजितव्यासंवेदनिकामण्डले मुख्यः आसीत्। सम्मेलनस्य विषयःसुस्थिरभविष्यस्य प्रेरकः रूपेण कृत्रिमबुद्धिः: न्यूनकार्बन अर्थव्यवस्थायाः यात्रां शीघ्रयन्उद्योगशास्त्रविद्यालयपरिसरपर्यावरणसंस्थानवृन्दं पर्यावरणसंकटानामुपशमनाय तन्त्रज्ञानस्य भूमिकायाः चर्चां कर्तुं समागमयत्
न्यूनतमसजालस्य कृत्रिमबुद्धिः वा: दत्तांशान् क्रियायामुपवर्तयन्
प्रथमः पटलःAअहं नेट् ज़ीरो अपि – न्यून-कार्बन आर्थिकाय यात्रा शीघ्रतया करणम्, कालकत्ता विश्वविद्यालयस्य पर्यावरण विभागस्य डा. प्रिथा भट्टाचार्यां प्रकटितवान्; पश्चिमबङ्गाल जैवविविधता बोर्डस्य डा. प्रकाश प्रधानम्; अमेरिकस्य ईस्टर्न रीज़न गईलस्य मुख्य सामान्य प्रबन्धकः पुष्करः; कोस्मिकस्य आदित्य विक्रम बिर्ला; यूको बैंकस्य श्री अमित श्रीवास्तव; तथा भारतीय प्लास्टिक महासंघस्य निर्देशकः सङ्घिता चट्टोपाध्यायाम् समाविष्टाः।
संवादः कृत्रिमबुद्धेः संसाधनसाध्योपयोगं सुधारयितुं तथा न्यून-कार्बन-आर्थिकां प्रवृत्तिं समर्थयितुं शक्यतां प्रकाशयत्। महतीं दत्तांशस्य विश्लेषणं कुर्वन् प्रौद्योगिकी व्यवसायानाम् अक्षमतां सूचयितुं, सूचितनिर्णयाः कर्तुं च संसाधनविनियोगं सुधारयितुं शक्नोति। अपरं महत्वपूर्णं विचार्यम् अपशिष्टव्यवस्थापनस्य उत्तरदायित्वम् आसीत्। पारदर्शकाः डिजिटल अभिलेखाः तथा श्रेष्ठाः अनुगमनप्रणाल्यः अपशिष्टगमनस्य निरीक्षणं, तत्र अप्रयुक्तनिर्वाहं निरोधयितुं च परिष्कृतिपरिपद्धिं मद्दतुम् शक्नुवन्ति।
स्मार्टनगरा: च जलवायुसहनक्षमता
द्वितीयः पैनलः, स्मार्ट् नगराणि तथा जलवायुसम्बद्धस्थैर्यं, पश्चिमबंगालजीवमण्डलस्य डॉ.अनिर्बानरॉय, बंगालग्यास् संस्थायाः अनुपममुखोपाध्याय, HIDCO इत्यस्य श्री देबासिशसेन च Aaron Jude, यस्मिन्मुख्यतया Backyard Botanist इत्युच्च्यते, समाविशत। मुख्यं विषयः एव यत् कथं नगराणि समयम् अनुसृत्य जलवायु तथा जनसांख्यिकी दत्तांशं पर्यावरणसंबद्धजोखिमेषु सज्जीकर्तुं प्रयुञ्जते। उत्तमानि दत्तानि नगरीययोजनां समर्थयितुं, आपत्तिसज्जता दृढतां लब्धुं, तथा प्राधिकरणान् अतिवृष्टि तथा अन्यत्र अत्याधिकवातावरणीय घटनासु अधिक प्रभावोत्कृष्टतया प्रतिसाद्य साहाय्यं कर्तुं शक्नुवन्ति।
पर्यावरणशिक्षायाः भूमिकाऽपि ध्यानस्य योग्यास्ति। कृत्रिमबुद्धिः प्राकृतिकदरिद्र्यानामुपायानुमानं चेतयितुं च प्रबोधनसर्वविधीन् संवर्धयितुं सहायकः भवितुमर्हति, किन्तु समाजेभ्यः जोखिमाः ज्ञातव्यानि चेतनापूर्वकं प्रतिकारं ज्ञातव्यम्। एवमेव सिद्धान्तः अप्येव कचरणि व्यवस्थापने प्रयोज्यते। जनानां प्लास्टिककचरणि, पृथक्करणं तथा उत्तरदायित्वपूर्णं निष्कासनं विषये शिक्षयितुं अवश्यकं यदि उत्तमानि व्यवस्थाणि व्यवहारतः फलं दातुं शक्यानि स्युः।
संवादात् क्रियान्वयनम्
सम्मेलनात् एकः प्रमुखः निष्कर्षः यः आसीत् तत्र यत् केवलं प्रौद्योगिकी sustainability प्रदत्तुं न शक्नोति। कृत्रिमबुद्धिर्भविष्यवाणीनाम् अनुगमनं च साधनव्यवस्थापनं च संवर्धयितुं शक्नोति, किन्तु तत् प्रभावकारितम् एतेषां उपकरणानां कथं संस्थाप्यते च जनानां संस्थानां च प्रदत्तां सूचनां उपकृतेः कृत्ये निर्भरति।
सत्यमेव अवसरः तन्त्रज्ञानस्य प्रगत्याः पर्यावरणस्मृति-संयुक्त्याः पारदर्शिनः साधनानि च संयोजनेनास्ति। एतेषां चर्चाणां व्यवहारिकसामाधानानि कर्तुं प्रयत्नः संसाधनसक्षमं तथा जलवायुसाहाय्यं भविष्यं प्रति अनुवर्ती महत्त्वपूर्णः चरणः भविष्यति।
